2023-аг – ахургæнæг æма амонæги Анз
Рагæй мæ фæндадтæй, аци анз ахургæнæги Анз æй зæгъгæ, уæд ести хузи син сæ ном искадгин кæнун, мæ бон цæмæй æй, уомæй. Мæ бон син ций? Хуарз арфæ ракæнун сæ хъиамæтæн, æнæнез ун æма сæ зæрдитæ сæ кустæй куд рохс кæнонцæ, е.
Зин иссерæн æй уæхæн адæймаг, æ ахургæнгути зæрдæй ка нæ имисуй. Уогæ ба ци дессаги фæлтæр адтæнцæ ма æнцæ ахургæнгутæ æхсæнади. Сæ хъиамæтæн иронхгæнæн нæййес.
Расагъæс гæнгæй, ци устур хъаурæ ес дзурдтæ- Ахургæнæг, Амонæг - царди надбæл раст ивæрæг ирæзгæ фæсевæд.Анз æй ахургæнæги, амонæги (растдæр æвæдзи уодзæй – зундамонæги). Паддзахади хецауадæ ахургæнæги иронхи бунати не'вæруй. Мах куд фæндуй, кæд æнхæст уотæ нæй, уæддæр. Æз дæр ма æрæййафтон гъæуи медæгæ, адæми астæу ахургæнæгæн ци кадæ адтæй, уой. Скъола, ахургæнæгутæсувæллони фиццаг къахдзæфтæй исхъæртун кæнунцæ цардмæ цæттæ унмæ. Ести нæ зонис, кенæ ба æнахур гъуддагбæл исæмбалдтæ –дæ фарста ахургæнæгмæ. Æгъдаубæл цæмæй хуæст адтайсæ , уоми скъола ахæста зингæ бунат. Нур æндæр хузи иссæй. Ести, уæд – интернет, е дæр дæ телефони,алли хузæн киунугутæ, иннемæй телевизор, сæдæгай каналтæ. Ци ба си нæ фæййиндзæнæ, гъæугæ 'ма нæгъæугæ гъуддæгтæ дæр. Фал нур дæр ес уæхæн ахургæнгутæ, кæцити кадæ æй бæрзонд. ЕГЭ-ти ихæслæвæрдтæ æма хинцуйнæгтæмæ æнцæ хъæбæр дæсни.Ес уæхæн гъомбæлгæнгутæ, кæцитæ дессаги архайдæй сувæллæнти берæ аллихузон цæмæдессаг фæрæзнити хæццæ зонун кæнунцæ.
Нур ба мæ фæндæуй хъæбæрдæр мæ радзубанди цæй фæдбæл, уомæ рахатун. Ка нæ ахур кодта, нæ сæрти нин зонундзийнæдтæ ка ивардтæ æма нæ хуарз æгъдауи надбæл ка ниввардта, уони æримисун.
Мæхчески скъолай нин райдайæн кълæсти ахургæнæг адтæй Хохти Розæ Михали кизгæ. Е нæмæ кастæй, раст цума уæларвон адтæй,уотæ. Алли бон дæр хуæрзарæзт, цума бæрæгбон уидæ, уотæ, хуæрзконд.Бæрæг дардта. Æнзтæ рацудæй, фал нур дæр ма мæ цæститæбæл рауайуй амонгæ нин куд кодта. Æ хъиамæттæ нæ фæдздзæгъæл æнцæ, хуарз бундор нин ниввардта.
Уæлдæр кълæсти дæр нин адтæй, гъомбæладæ кæнуниискурдиадæлæвæрд кæмæн адтæй, уæхæн ахургæнгутæ. Куд нæ 'римисон Хадати Хъайтук Ивани фурти. Уруссаг æвзаг æма литератури кæд ести ниргъавтан, уæд уой фæрци.Ци тох кодта нæ хæццæ, цæмæй нæ финститæ æнæрæдуд æма рæсугъд адтайонцæ, уобæл. Программæмæ нæбал хаудтæй,фал нин хецæн тетрæдтæ дардта аййев финсунæн, урокти уæлæмхасæн. Амудта: «Ескумæ ку бадæдтай курдиадæ рæсугъд финстæй, уæд имæ хуæздæр каст уодзæй».
Ирон æвзаг æма литературæ ба цæмæдæр гæсгæ зиндæртæй ахур кодтан. Фалнин Тауасити Фацбай Гæлæуи фурт ку райдæдта, уæд нæмæ æндæрхузон цæстæнгас райгонæй. Дессаги адæймаг айдагъ скъолай нæ, фал гъæуи дæр. Берæй уарзтонцæ. Курухон лæги ном хаста. Поэт, финсæг, зарæггæнæг. Дзурддзæугæ, æгъдæуттæ æма фольклор ка зудта. Ести бæрæгбон, кенæ киндзæхсæвæр ку уидæ, уæд заргæ кодтонцæ фингæбæл бадгутæ. Фацбаймæ ба ниллæууиуонцæ: «Разарæ нин «Цæу-бодзæй зар». Зардта. Уæди дзамани ихуæрст заргутæ нæ адтæй. Нур оркестр гæбар - губур кæнуй ма си адæн исгъигæ унцæ. Гъе уæхæн ахургæнæг урокти куд адтайдæ, е зин балæдæрæн нæй. Урокти хæлæмулæ дзубандитæ нæ уагъта.Дзорис дигоронау, уæд кæдзос, иронау - уæдта æнæ дигорон 'здæхти хæццæ. Архайдта, уроктæй уæлдай ма цæмæй арæхстаййанæ аййевади иннæ фæрæзнитæмæ, уобæл. Кæмæн æмдзæвгæ радтидæ, кæмæн скъуддзаг ести уадзимисæй. Сауæнгæ ма нин театралон сценкитæ ниввæридæ. Мæн дæр еу хатт зæронд лæги роли æвзурста. Равдист хундтæй: «Уайсадæг киндзæ». Мæнмæ гæсгæ, æхе финст адтæй. Æвдистанæй Фæрæскъæтти гъæуи цæргутæн. Раст ку зæгъон, мæнмæ аци гъуддаги неци ацъагъуæ разиндтæй. Фал биццеуи роли ба гъазта Дзæгойти Ахсарбек, ма уомæн ба æрдзæф ракæнионцæ. Уæдæй нæ лæдæрдтан æнхæст. Мæхуæдæг ахургæнæг ку исдæн, уæд мæмæ багъардтæ - аллихузон гъуддæгтæй нæ ке 'взурста, е.
Мæхчески скъолайæй ма ми некæд иронх кæнуй математики ахургæнæг Хадати Сафиат Алексеййи кизгæ. Æцæгæйдæр адтæй, математикæ ахуæдæг куд уагæвæрдбæл предмет æй, уæхæн ахургæнæг. Математикæ æнцон балæдæрæн нæй. Фал æй Сафиат уотæ байамонидæ, удта нæ уотæ бафæрсидæ, ма ин æнæзонæн нæ адтæй. Мадта хæдзарæмæ куст не ʹскодтай, уотæ ба некæд адтæй. Къласи, хебæраги куст ратгæй, кастæй, ма ести зиндзийнадæбæл исæмбалдтæ, уæд дæ фарсмæ æрбабадтайдæ ма дин райамудтайдæ- мæнæ атæ растдæр уодзæй.
Кенæ Нигкоти Кермен Хадзимæти фурт.Биологи, географий урокти уæлæмхасæн нин устур «скъола» рацæун кодта. Мæхчески скъолай алфамбулай ци рæзбун ес, е конд æрцудæй Кермени хъæппæресæй. Мах дæр ахур кодта. Гъæдæмæ нæ фæххонидæ ма си фæткъу, кæрдту бæлæстæ æркъахианæ ма сæ скъолай дзæхæрай ниййаразианæ, иннæ анз ба сæбæл дзуарсæ (прививка) кодта. Махæн дæр амудта. Æхсæзæймаг къласи ку ахур кодтан , уæдтæ нин уæхæн балц искодтæ, кæци æ кари лæгæн дæр зингомау адтайдæ. Мæхческæй Хæнæзи сæрти Уорс хонхи 'фцæгбæл бахизтан æма Цæгати кæмттæ ма гъæдти астæу Синдзигъæуи сæри Хæнæзони уотæртти æрæхсæвеуат кодтан. Арти фарсмæ æнафони уæнгæ Кермени таурæхътæмæ рагон цардæй лæмбунæг игъустан. Дуггаг бон ба Сурхи бæзондбæл рахизтан Кæлухмæ - ма фестæгæй Мæхческæмæ. Еумæ райсгæй, еу 70-80 километри бæрцæ рацудан. Царди е дæр адтæй гъæугæ гъуддаг. Кенæ нæ кафунбæл куд ахур кодта. Нæ къах раесун дæр нæ зонгæй нин амудта «Симд» æма «Хонгæ» кафун. Куддæртæй цидæртæ базудтан æма бæрæгбони нæ кæфтитæ ракодтан. Æрдзæф дæр нин кодтонцæ.
Идарддæр нæ ахур адтæй Мæцути скъолай хестæр кълæсти. Ами цума уæлдæр ахуради бафтудан, уотæ нæмæ кастæй. Мадта ахургæнгутæ дæр уотæ. Уруссаг æвзаг æма литературæбæл Аркъаути Кермен Данели фурт, историбæл Малити Виктор Дриси фурт, математикæбæл Дадтети Уарзетæ Дохчикой кизгæ. Нæ къласи разамонæг, ирон литератури ахургæнæг, Гокъоти Ермак Майрæни фурт.
Кермени уроктæ цума академион медесæй уæлдайдæр нæ адтæнцæ, уотæ нæмæ кастæй. Амудта нин литературон сорæттæ куд растдæр æма бундордæр æвдист цудайонцæ нæ финстити. Дæсни ахургæнæг æма берæ ка зудта уæхæн разамонæг ахури гъуддаги. Мæцути фæсте горæти еу скъолай директорæй куста берæ æнзти.
Истори дæр берæ уарзтан, уомæн æма Виктор иссирдта нæ зæрдитæмæ зонундзийнæдти над. Ци ба нæ зудта историæй. Естæбæл æй бафæрсæ ма байдзулидæ æма нин лæмбунæг æрдзубанди кæнидæ.
Иннæ уотæ математикæ. Уарзетæ нæ уæхæн ахури уавæрти райвæридæ ма æнæбари дæр æнæахургæнæн нæ адтæй. Математикæ хуарз зонгæй ма имæ адтæй хъаурæ, ескæмæн æй лæмбунæг байамонун. Адтæй нæмæ æнтæстдзийнæдтæ. Мадта нæмæ Гобати Артем æма Катаути Батраз ба математикæбæл олимпиади рамолионцæ нæ республики. Артемба Мæскуй дæр архайдта æнæгъæнæ Уæрæсей олимпиади. Скъола ба фæцæй майдани хæццæ. Уæхæн æнтæстдзийнадæ уой размæ ма уой фæстедæр неке къохи бафтудæй.
Мадта ирон литератури уроктæмæ ба бæлдтан, кæд ма уодзæй иннæ урок, зæгъгæ.Ирон литератури уадзимистæ æма æндæр æрмæгутæ уотæ цæмæдессаг æнцæ, уой æнгъæл нæ адтан. Æ рæсугъд ирон æвзаг æма дзурди гъæдæй нæ арф гъудити ранигъулун кæнидæ. Нæхе байронх уианæ, раст цума литературон хъайтарти хæццæ еумæ архайианæ, уæхæн æнкъарæнтæ нæмæ равзуридæ. Хумæтæги берæ 'нзти Ермак республики ирон æвзаги ахургæнгути еугондæн разамунд нæ лæвардта.
Мæцути скъола фæцан 19 -емæй. Еу цуппаремæй фæстæмæ, æгас дæр уæлдæр ахургонддзийнадæ райстан. Федарæй мæ бон зæгъун æй - е адтæй нæ ахургæнгути фæрци. Сæ хъиамæттæ нæ фæдздзæгъæл æнцæ. Æнзтæ куд цæугæ цæунцæ, уотæ нæ зæрди арфитæ ахургæнæгæн фулдæр кæнунцæ.
Мæхуæдæг дæр ахургæнæг исдæн. Скъолай директорæй дæр бакустон. Фал уæлдæр ци Ахургæнгути кой ракодтон, уони хæццæ ма никкидæр адтæй æмгосгутæ, етæ ба адтæнцæ æндæр фæлтæр. Нæй римæхсун, фæндидæ мæ уони хузæн ун, фал мин æнхæст нæ уадæй. Нур дæр ес берæ ахургæнгутæ, кæцитæ 'нцæ бафæнзуйнаг сæ хуарз кусти фæрци, арфи дзурдти акгаг. Мах ба ихæсгин ан ахургæнæги хъиамæт лæдæрун.
Цопанти В. Б., фæллойни ветеран.
