Тяжелую утрату понесла педагогическая общественность республики. Ушла из жизни педагог от Бога, ветеран труда, Заслуженный учитель РСО – Алания Магкаева – Кодоева Нина Иласовна.

Родилась Нина Иласовна 11 ноября 1928 года в селе Синдзикау, в семье учителя Кодоева Иласа Харитоновича. После окончания средней общеобразовательной школы поступила в Северо-Осетинский педагогический институт, который окончила в 1947 году и была направлена учителем русского языка и литературы в семилетнюю школу с. Камунта. В 1962 – 63 учебном году была переведена в Ахсарисарскую восьмилетнюю школу.

Она выбрала свой путь учителя и прошла его с честью и достоинством до конца. Десятки лет посвятила обучению и воспитанию детей, прививая им любовь к Отечеству, к прекрасному, к людям, учила добру и взаимопониманию. Терпение, необыкновенная порядочность, внутренняя культура, уважение к окружающим, доброта и честность, любовь к своей профессии и детям - качества, отличавшие Нину Иласовну. В своей работе она добивалась убедительных результатов в обучении детей.

     За большой вклад в общеобразовательное дело, успехи в организации и совершенствовании учебно-воспитательного процесса, за активное участие в общественной жизни Нина Иласовна в 2008 году была удостоена звания "Заслуженный учитель РСО - Алания". За многолетний безупречный и добросовестный труд она награждена Почетными грамотами и Благодарностями. Самая же высокая оценка ее труда - это память учеников, память о ее делах и поступках.

     Она была чуткой, внимательной супругой, заботливой мамой, уважительной соседкой, коллегой.

   Мы глубоко скорбим. Добрая память о Нине Иласовне Кодоевой - Магкаевой, хорошем человеке, профессионале педагогического дела, навсегда останется в сердцах коллег, благодарных учеников и всех тех, кто с ней был знаком. Светлая ей память! Мы всегда будем помнить о ней, как о дорогом нам человеке и настоящем Учителе!

                               Управление образования АМС Ирафского района.

 

***«Бабочиты Руслан у лирик, стыр курдиаты хицау. Æз нæ фæрæдийдзынæн, афтæ куы зæгъон, æмæ а-фæстаг дæс æмæ ссæдз азы дæргъы дыгуронау чи фыссы, уыдонæй ахæм æвæджиау поэтикон хъаруимæ нæ поэзимæ ничима æрбацыд йæ алфамблайы æхсæнад æмæ цард уынынадæй, адæймаджы миддуне æмбарынадæй, йæхирдыгонау хъуыды кæнын æмæ нывæфтыдæй æвдисыны хъаруйæ».

Тетцойты Таймураз.

***«Бабочити Руслан æвналуй уоди тæккæ листæгдæр æма тæссонддæр дадзинтæмæ, зунд æ фæскъумти ке нимæхсуй, еци æнæбалæдæргæ гъудитæмæ. Е’взаги рæсугъддзинадæ æма азæлдæй æримисун кæнуй Геуæргий.

Руслан уруссагау, кенæ англисагау ку финстайдæ, уæд ин æ ном зудтайуонцæ берæ рауæнти. Фалæ нæ дигорон рагон рæсугъд æма æрвон æвзаги бон нæй нæ хуæздæр поэтти дуйней зундгонд адæймæгти æмрæнгъæ æривæрун-горенау лæууй нæ размæ, уомæн æма нæ адæм æгæр минкъий æнцæ, æцæг поэзи ба æндæр æвзæгтæмæ тæлмаци кæнун нæ комуй».

Малити Васо.

***«Бабочити Руслани поэзи æй берæ къабазгун: арв æма зæнхи сосæгтæ, царди къумæлхийтæ, æ райдайæн æма æ байдауæн, дзенет æма зиндонæ, Хуцау æма Ибилиси ’хсæн тох, уарзт æма маст, зæрдирохс æма гъезæмæрттæ, уодæгас дуйней дессæгтæ…

Руслани поэтикон æвзаг æй æмбесонди рæсугъд, гъæздуг, науæргин.

Æхсæрдзæнау æ рæнгъитæй аллирдæмæ рæдзæхсæнтæ кæнунцæ десæмесон метафоритæ, æрдхуæрæни сорæттæ, нивесийнитæ. Поэт дæсни пайда кæнуй æвзаги гъæздугдзийнæдтæй, рагон дзурдтæй. Адæмон æвзаги уедæгтæ æрвæрттивдтитау цæхæр калунцæ йе’мдзæвгити уодагайæн рæнгъитæй.

Руслани поэзий нæййес  еунæг фæлдæмæн рæнгъæ дæр, алци дæр си æнхæст æй уæларвон гармоний фарнæй. Æ фулдæр æмдзæвгити, мæнмæ гæсгæ, æрхаста Малити  Геуæргий поэзий бацæуæнтæ æма рацæуæнтæ. Æма нæ разагъди лæг Абайти Васо Геуæргий туххæй ци баргин гъудитæ загъта, йетæ, цума, загъд æрцудæнцæ Бабочити Руслани туххæй дæр: «Вслушайтесь в эти стихи. Раньше, чем доходит до сознания их смысл, они уже покоряют своим чарующим ритмом и звучанием». В них- «тайна певучего дигорского стиха».

Мамукъати Казбек

***«Сæрдигон æнхъуæти зæнхи бунæй игургæ уазал сауæдонæ, лæги æдонуг куд æхсицгæ басæттуй, раст мæмæ уоййау кæсуй Бабочити Руслани поэзи дæр. Е дæр дуйнемæ рантæсуй поэти маст æма уарзтæй идзаг зæрди æрфитæй, ка æррæсог æй, еци зунди фæллад узæлæй, фиццаг хеваст æма æнæрцæф ка адтæй, нур ба æнзти æфсойни буни ка æрæллау æй, еци уоди фиди морæ. Æма кæд зæрдæ фиди морæй æндæр неци æй, уæддæр Руслани æмдзæвгитæ кæсгæй, адæймаг æнæ бадес кæнгæ нæ фæууодзæй: «Гæрр, æдта, ци фæразон, ци æнæдауæ, куд рæсугъд æма фæлуст рæнгъитæ игуруй æ реуæй, куд хумæтæг æма идзулдæй фæлдесуй æ гъудитæ, куд дессаг æма тæмæссаг æй æ къохдзæф, æ уоди тæлæн!»

Дигори Бабочити Руслани хузæн поэт нæййес, зæгъгæ, уæд дзæвгарæ мæгурдæрæй æвдесидæ æхе, сæркъолæй лæууидæ æма кæмæдæрти хицæ кæнгæй, æ мæтъæли хецмæрезæй цæридæ. Фал абони ба еци амондæй ке фæххайгин æй, уомæй æ суйни сæрбæл бæрзонд хуæцуй æма Руслани  зæлдагæ цъухæй æ поэзий цади æхе æвдолуй.

Уарзти арти кæронмæ ка басугъдæй, æ цæугæцарди гъезæмæрттæ кæбæл нæма æртæфстæнцæ, еци поэт абони æй æ тæккæ хъаури, æ исфæлдистади цæхæр содзуй идардмæ. Дигорон поэзиуарзгути зæрдитæ ма еу гъуддагæй, æнæмæнгæ, сæрустур æнцæ: æгайтима нин Бабочити Руслан æ хъутаз гъæлæсæй уотæ æнæбанцайгæй заруй, æгайтима нæбæл уæхæн федауцæ рæнгъитæ финсуй, æгайтима нæртон дигорон поэт махæн фæлдесуй, махæн цæруй, нæ нифсæй дзоруй æ поэтикон гъæлæсæй, æнзти сæргъи рохс федæнмæ!»;

 «Ирон зæнхæбæл, Дигори коми райгурдæй æцæг адæмон поэт. Æ цубур финст æмдзæвгити цæйбæрцæ фæйнæхузон римæхст сагъæстæ, римæхст гъудитæ ес, уобæл адæймаг деси бацæуй, еци десгæнгæй кæсис еу рæнгъæ инней фæсте, æма дæ къохтæ кæрæдзебæл цæгъдис: «Мæнæ дессæгтæ æма тæмæстæ! Мæнæ куд арæхсуй уадзимис аразунмæ, мæнæ си  ци дессаги æнахур фæззелæнтæ байвæруй, куд хуарз æма рæсугъд исфæлундуй æ уодевдзæ!».

Нуртæккæ дигоронау ка финсуй, уони æхсæн ес æцæг поэттæ, æцæг финсгутæ. Се’хсæнæй уæлдай рæсугъддæрæй, уæлдай уиндгунæй æрттевуй Бабочити Руслани поэзий стъалу. Содзæ, Руслани стъалу, макæд ниххуссæ, ирдæй – ирддæр æрттевæ Дигори кæмтти, гъæути æма горæтти, Ирæф ба дин фæрсаг кæнæд дæ зарæн, дæ хъутаз æма нæрæмон гъæлæсæн!»

Агъузарти Саукуй.

*** «Руслани ирд искурдиадæ исбæрæг æй, биццеу ма ку адтæй, уæд. Æ фиццаг æмдзæвгæ ниффинста Чиколай астæуккаг скъолай æхсæзæймаг къласи ахургæнæгæй. Уæдæй нурмæ гуппæй цæфсуй е’новуд сфæлдистадон арт.

Еци арт цæуй е’нкъаргæ зæрдæй, æ гъæздуг уоди арфитæй, æ курухон зунди сагъæстæй. Куд алли æцæг поэт, уотæ Руслан дæр æхецæн æнцон уæлдзæнти над нæ равзурста: цæуй царди гургъахъ æма хæнхултæбæл, хæрдæ-урдуг не’ртасуй, хор-уазалæй нæ тæрсуй, уотемæй, мегъæй æмбæрзт ка æй, еци рæстдзийнадæ-æ уæлдæр нисан-агорæг. Руслан еци рæстдзийнадæ уинуй, хумæтæг адæм æй кæми нæ уинунцæ, уоми, цирагъау æй исесуй бæрзонд, райсуй æй æхецæн царди турусайæн.

Поэт æ медуоди уавæр, æ зæрдихатт куд  арфдæр æма хуæздæр равдеса, уотæ е скурдиадæ æцæгдæр æма ирддæрæй разиннуй:

-Ауазæн ин нæййес-

Уæхæн дон дæн.

Ку хилæ, ку фæдес,-

Нæрæмон дæн.

…фагæ бæстæ нæййес

И уаддумгæн,-

Æй мæнæн уæ дуйне

Æгæр унгæг.

Аци рæнгъити фæууинæн ес царди устур æзмæлд. Автор арази нæ’й нури доги берæ гъудæгтæй æма тох кæнуй, æвæлмæцгæ тох. Еци тохи нифс æма хъаурæн бауорамæн нæййес ивулд цæугæдонау, ахæсти нихгæнæн ин нæййес реуи хурфи æма ратонуй æндæмæ, сæребарæ архайдагор. Поэтæн æ царди сæйраг принцип æй «æносмæ цард нæ, фалæ алкæд кадæ…». Уомæ гæсгæ æхецæн бæлвурдæй исбæрæг кодта:

Æма, æцæгæйдæр, еске  фæсабæрцæ бадгæй, царди карз догъи фиццæгти рæнгъи некæд уодзæнæ. Алкедæр гъæуама бада æхе бæхбæл, гъæуама кæна æхе догъ. Бабочити Руслан арæхстгинæй бадуй поэзий уорс  бæхбæл, æнгом хуæцуй е’донæбæл, нифсгунæй тæхуй размæ æма хæрдмæ, аййев дзурди нæуæг бæрзæндтæмæ».

Скъодтати Эльбрус

*** «Æрæгитæй нурмæ мин æмбалеуæг кæнуй Бабочити Руслани киунугæ «Авдæни зар». Таргон бор æ цъарæ, фæззæги æнгæс, асæй минкъийгомау, фал зæрдæ дæр устур нæй… Киунугæ нæуæг уагъд нæй.  Уæдта æй фиццаг хатт дæр нæ уинун. Фал си алкæддæр иссерун нæуæг ести хуарзæнхæ. Поэти уадзимистæ мæ бафтаунцæ цардиуаги уæззау  сагъæстæбæл. Раст дæлæ дони буни ци дортæ уинун, уони хузæн мæмæ бундойрон кæсунцæ Дигори унгæг зæнхæбæл. Хумæтæги нæ фæззæгъунцæ: «Дон цæуй, дор изайуй».

Æцæг поэзий уод тæлфуй, базургин æй. Зæрдæ ин ес уæззау кустгæнæг. Уæларвон изæдти æмбарийнæ æй, зæнхон адæми хæццæ-æмдзæрийнæ. Æнккæтей разæй гъигæй æстъæлфуй, хуарзæнхæй æстугути ирæзуй. Еци еугур æууæлтæй хайгин æнцæ Руслани æмдзæвгитæ.

1990 анзи киунугæ мухургондæй ку фæззиндтæй, уæд хæсдзæф фæййеу ан поэт Мамукъати Хъазбеги хæццæ. Куд нæ бацийнæ кодтайнæ нæ еумæйаг æмбали финститæбæл. Дзæвгарæ фæдздзурдтан æмдзæвгити туххæй. Æма уæд фæстагмæ Хъазбег  уотæ бакодта: «Кæд дигорон аййев литератури  Блашка, Созур æма Геуæргий финстити фæсте устурдæр хæзна ести фæззиндтæй, уæд е æй Бабочити Руслани киунугæ «Авдæни зар». Аци хецæн æмдзæвгити æмбурдгондæй автор никки ирддæрæй бавдиста æ устур курдиадæ. Бараггенæй æрлæудтæй нæ цитгин поэтти рæнгъи».

Къибирти Амурхан.

***«Руслан е’мдзæвгитæй еуеми уотæ зæгъуй: «Мæ дуйней дæр адæмбæл баст дæн… Гъо, фæндуй мæ сæ хæццæ раст ун…» Æма’й комкоммæ ка зонуй, етæ æ хæццæ исарази уодзæнæнцæ, уомæн æма æ царди гъуддæгтæй федар баст æй адæми хæццæ, сæ цийни дæр æма сæ тухсти дæр сæ æмдзогæнæг æй. Айдагъ æ исфæлдистадæмæ гæсгæ ’й ка зонуй етæ дæр ибæл æууæндунцæ, уомæн æма аййев дзурдæй бæрæг æй адæми сагъæстæ куд хæстæг есуй æ зæрдæмæ, куд сæбæл тухсуй,е…

«Чиколай изæртæ»-еци киунугæ мæнмæ кæсуй ке рауагъта, уонæн сæ хуæздæртæй сæ еу. Кæсис æй сабургай, гъудити рандæуис, дæ цæститæбæл уайунцæ нæ гъæути царди нивтæ, нæ дзæбæх, рæсугъд цæрæнбунæттæ, аллихузи æнкъарæнтæ райвулунцæ сæри. Е поэтикон дзурди æгас дæснити къохи не’фтуйуй. Русланæн ба æй Уæллагæй лæвар. Æма æ еци лæварæй ба адæмæн уодæнцойнæ хæссуй, сæ зæрдитæ син рæвдауй, рæсугъдæй æма федауцæй цæрунмæ сæ разæнгард кæнуй,  сæ уодти хъаурæ син нифсгундæр кæнуй. Уомæ гæсгæ æ поэтикон дзурд адæммæ гъаруй, сæ зæрдитæмæ ’й есунцæ, уарзон син æй. Уомæ гæсгæ е’мдзæвгитæй беретæн, еугур дзиллитæ дæр хъæбæр æхсицгонæй кæмæ æригъосунцæ, уæхæн зартæ иссæнцæ. Адæмон зартæ. Уомæн исаккаг кодтонцæ Бабочити Омарбийи фурт  Русланæн Иристони адæмон поэти цитгин ном-æцæг адæмон ке’й æ исфæлдистадæ, уобæл æгириддæр неке секк кæнуй!..».

Хæмицати Морис

*** «1990 азы Бабочиты Руслан адæмы тæрхонмæ рахаста йæ ног æмдзæвгæты æмырдгонд «Авдани зар». Уымæй рабæрæг, ирон поэзийы кæй фæзынд, йæхи æрмдзæф кæмæн ис, ахæм поэт. Адæм ын йе сфæлдыстад сæ зæрдæмæ айстой, сæ разы æрлæууыд философон лирикы хуызы, рабæрæг дзы йе сфæлдыстады сæйрагдæр нысан – æппæтмæ уарзондзинад дарын. Йæ чиныг «Чиколайаг изæртæ» рухс федта 2003 азы, нæ бæстæ ныффæлгæрон кæныны фæстæ адæймаджы уды фарн къæхты бынмæ куы’рхаудта, уыцы рæстæджы. Уый уыдис поэты зæрдæйы рис дæр æмæ фæзынд йе сфæлдыстадыл. Æмæ кæд, цы ныхасы сæрибармæ æнхъæлмæ кастысты, уый æрцыдис, уæддæр ыл поэт нæ бацин кодта, уымæн æмæ аивадон ныхас никæйуал хъуыди, фæлæ йæ уæддæр уырны, дуне рæсугъддзинад кæй фервæзын кæндзæн, уый. Уый та ис уарзондзинад æмæ гармонийы, хæларзæрдæ æмæ рæстдзинады.

Бабочиты Русланы къухы бафтыд сфæлдыстадон æнтыстдзинад (2011). Лæвæрд ын æрцыд национ преми «Нарты фæркъуы». Йæ чиныг ын рахонæн ис Гимн адæймагæн, кæцы иухуызон стыр у амонды æмæ хъыджы, тæхгæйæ æмæ хаугæйæ, йæ царды райдайæн æмæ йæ кæроны.

Поэты бон баци йе’мдзæвгæты национ æмæ иумæйагадæймагон баиу кæнын сайд æмæ фæлывдæй, былалгъ ныхасæй æмæ сфæлдыстадыл.

Æмдзæвгæтæ фыссынæй дарддæр Руслан кæны литературæиртасæн куыст. Ныффыста монографи Малиты Георгийы цард æмæ сфæлдыстадыл.

Уый æмгуыст кæны республикæйы ахуырадон оргæнтимæ, у «Кæсуни киунугæ 3-аг къласæн»-ы автор, цыбыр очерк ныффыста Цыколайы хъæуы историйы тыххæй дæр.

Русланы публицистикæ сæйрагдæр у йæ адæмы уды фарн сæндидзын кæныны, нациты ’хсæн сабырдзинад æмæ хæлардзинады ахастдзинæдтæ, царды æппæт къабæзты ирон æвзаджы ахадындзинад сфидар кæныны,  нæ хуыздæр традицитæ æмæ æгъдæуттæ абоны цардмæ раздахыны фарстытыл.

Бабочиты Русланæн нæ зæрдæ зæгъы фидар æнæниздзинад, бинонты амонд æмæ ног сфæлдыстадон æнтыстдзинæдтæ!»

Абайты Эдуард.

К 170-летию Чиколы

 

 

Народный поэт Осетии (2010), литературовед, публицист и обществен ный деятель, лауреат национальной премии «Яблоко нартов» (2011), заслуженный работник культуры РСО—Алания Руслан Бабочити родился в сел. Чикола Северной Осетии. В 1968 г. окончил среднюю школу, в 1976 г. — филологический факультет СОГУ. Служил в рядах Вооруженных сил СССР. Работал учителем.

В 1977 г. Р. Бабочити переводят на партийно-советскую работу. После окончания Высшей партийной школы с 1984 по 1991 г. занимает различные руководящие должности в аппаратах Ирафского райкома КПСС и исполкома райсовета народных депутатов. Ряд лет работает заместителем председателя райисполкома. С 1994 г. находится на муниципальной службе. Возглавляет коллектив редакции районной газеты «Ираф». С 2004 г. Р. Бабочити — заместитель главы администрации местного самоуправления Ирафского района.

Литературной деятельностью начал заниматься еще в школе. Первое его стихотворение было напечатано в Ирафской районной газете «Ленинец» в 1966 г. Как начинающий автор дебютировал в коллективном поэтическом сборнике «У подножия Уаза» («Уазай дӕлфӕзи») в 1978 г. В 1981 г. его произведения выходят отдельной книгой под названием «Честь отца» («Фиди фарнӕ»). В названных изданиях поэт воспевает родную Осетию, ее природу и людей.

В 1990 г. Р. Бабочити выносит на суд читателей новый сборник своих стихов «Колыбельная песня» («Авдӕни зар»), получивший положительные отзывы в печати, суть которых сводилась к тому, что в осетинской поэзии появился еще один автор, чье видение окружающего мира отличается своеобразием. Именно здесь было сформулировано поэтическое кредо писателя, которому он в будущем уже не изменит. Это — вселенская любовь ко всему, чем наполнен мир, что рождается и живет, растет и дышит, приходит и уходит. Бабочити раскрывается как лирик философского плана. В книге «Чиколинские вечера» («Чиколайаг изӕртӕ»), увидевшей свет в 2003 г., стихи как бы подтверждают истинность слов, принадлежащих великому Гейне: «Если бы мир раскололся, то трещина прошла бы через сердце поэта». Появление книги совпало по времени с резким упадком в обществе морали и нравственности. Идеологический вакуум, образовавшийся после развала СССР, породил худшие формы массовой бездуховности и правового беспредела. И поэт как обостренный «нерв народа» не мог не отразить в своем творчестве подобное опустошение:

«Бродячие кошки, бродячие псы И бомж полуголый...»

Не радует поэта и долгожданная свобода слова, ибо оно, слово, уже не так действенно и востребовано.

Тем не менее поэт убежден, что только «красота спасет мир». Она — в любви и гармонии, доброте и правде. Так, стихи, посвященные матери и любимой женщине («Моя мать» — «Мӕ мадӕ»; «Мать и дитя» — «Мадӕ ӕма бӕдолӕ»; «В озере зеркальном — камушки» — «Рӕсог цъайи — листӕг зуртӕ»; «Ты копаешься в сердце моем» — «Ду кӕнис мин мӕ зӕрди деголӕ»; «Как кислым бывает терн несозревший» — «Тауӕг куд фӕууй цъӕх кокойнӕ...»), составляют один из самых удачных циклов книги.

Творческим успехом Р. Бабочити как народного поэта явилась и его новая книга стихов «Солнышки и камушки» («Дортӕ ӕма хортӕ»), подготовленная издательством «Ир» в 2011 г. и удостоенная национальной премии «Яблоко нартов». Это — своеобразный гимн человеку, который одинаково велик в счастье и в горе, в полете и в падении, на восходе и на закате.

Поэту удивительным образом удалось соединить в стихах национальное и общечеловеческое, избежать фальши и сухого морализирования. Предельная сжатость, неординарность поэтического мироощущения, необычность метафор, сравнений и, наконец, исключительная музыкальность слога — вот основные особенности стихов Р. Бабочити.

Наряду с поэзией Бабочити занимается и литературоведческой работой. Его монография (эссе) о жизни и творчестве Георгия Малиева «Поэт или гениальный поэт?» («Поэт ӕви гениалон поэт?»), напечатанная в журнале «Ираф» (№ 3, 2001 г. и № 4, 2003 г.), содержит много интересных оценок литературного наследия одного из классиков осетинской поэзии.

Писатель активно сотрудничает и с республиканскими органами образования. Является автором «Книги для чтения, 3-й класс» («Кӕсуни киунугӕ 3-аг къласӕн»). Им также написан краткий очерк истории селения Чикола, опубликованный в юбилейном издании книги «Чикола-140» (Издательство «КЗ», Минеральные Воды, 1993).

Публицистика Р. Бабочити большей частью посвящена проблемам возрождения духовности своего народа, вопросам его дальнейшей консолидации, межнационального и межконфессионального мира и согласия, упрочению позиций осетинского языка во всех сферах жизни, возврату в современность лучших традиций и обычаев.