Официальная хроника

 

Правительство Северной Осетии и Всероссийская общественная организация «Русское географическое общество» (РГО) подписали соглашение о взаимодействии. Подписи под документом поставили Глава РСО – Алания Сергей Меняйло и первый вице-президент Русского географического общества Артур Чилингаров. В мероприятии также принял участие советник Главы РСО – Алания, ректор Северо-Осетинского государственного университета им. К.Л. Хетагурова Алан Огоев.

В ходе рабочей встречи стороны определили стратегические направления взаимодействия между исполнительной дирекцией и региональным отделением РГО.

Отметим, что сотрудничество будет направлено на изучение географии и смежных наук на территории РСО – Алания, а также на популяризацию среди населения географических знаний и информации в контексте сохранения природы и обеспечения безопасного развития общества. Также в перечне задач – повышение качества образования в области географии в соответствии с международными стандартами, сохранение природного и культурного наследия РСО – Алания. Кроме того, в рамках работы планируется реализовать на территории Северной Осетии ряд совместных конференций, совещаний, научных семинаров, конкурсов, фестивалей, кинопоказов, выставок, экологических и туристических мероприятий.

Отделение географического общества в Северной Осетии существует с марта 1972 года. Одна из его основных задач – объединить людей, неравнодушных к природе, вести просветительскую деятельность. Отделение базируется на факультете географии и геоэкологии СОГУ.

Нæ ресгæ фарстатæй еу

     

     А фæстаг дууæ анзи зæнхи уæлцъарæбæл ци незихатт  рапарахат æй, æма æ бауорамун кæмæн не ΄нтæсуй, тæгкæ зундгонддæр ахургæндтæ дæр нурма мадзал кæмæн нæма иссирдтонцæ, уой амæттæгтæ бонæй- бонмæ фулдæрæй-фулдæр кæнунцæ. Тæгкæ фулдæр сæйгитæ кæмæ ес, сæ цæргути бæрцæй хатдзæг кæнгæй, уонæй а фæстаг рæстæгути иссæй мах республикæ дæр. Уинæн, игъосæн æма зонæн, цалгай æма цалгай бийнонтæ бастъалдæй æ кой дæлзæнхæ кæмæн фæууодзæнæй, еци фуд рунæй. Нæййес еци карз незмæ хатиртæ – не ΄взаруй нæдæр кæстæр - хестæр, хъаурæгин, е æнæхъаурæ, незгун, гъæздуг, кенæ мæгур адæмтæ. Хæссуй æма хæссуй, еу инней фæдбæл, «фæццо æма ма ΄рцой» фæндæгтæбæл сæдæгай æма мингай адæмти се ΄носон дуйнемæ, ке рагацау, ке фур бустæги æнафони.

    Мæ дзубанди цæбæл æй абони? Гъо, нæхецæн зæрдитæ дæр райвæрæн – адзал Хуцау еци хузи равардта, зæгъгæ. Фал ни цæмæдæргæсгæ ба, Хуцауæн æхе уæхæн загъд (нæ курухон хестæртæй игъосгæ ке æрцудан, уомæ гæсгæ) - «Æууæндæ Хуцаубæл, фал дæхуæдæг дæр дæхе гъæуай кæнæ», зæгъгæ, е иронхуати изаиуй. Æви ниддор ан, нецибал нæмæ гъаруй, е нецæмæй бал тæрсæн? Еци кудфæндий цæстингас зин балæдæрæн иссæй беретæн, уæдта сæмæ тасдзийнадæ дæр æвзурун кæнуй, исони бонбæл сагъæс кæнгæй.

     Кæд аллихузон информацион фæрæзнитæ - æд газет, æд журналтæ, æд   телеуинунадæ фæдес кæнæгау еудадзуг адæми зæрди æфтаунцæ хе гъæуай кæнæн мадзæлдтæй пайда кæнун, æхсæнадон æзмæлдтитæ æма паддзахадон организацити разамонгутæ се ʹмбурдтити седунцæ зиантæ æма цийнæдзийнæдти берæ адæм ма агорун, уæддæр нæмæ етæ дæр нæбал гъарунцæ – раздæрау аразæн устур киндзæхсæвæртæ, кувдтитæ, марди æгъдæудтæ æма садахъатæ. Цæуæн æхсæнадон бунæттæмæ æнæ хе гъæуайгæнæн фæрæзнитæ. Нæ уадзæн, кæддæрæй ардæмæ нæмæ устур моди ка иссæй мардмæ бацæугæй, еци хъуритæ. Уой нæ, фал æзинæ ке хæццæ дзубанди кодтай, е алли бон ке уинис, еци синхон (ма ма нæлгоймæгтæ дæр!) сæхе алли фæууинди дæр баивазунцæ хъуритæ кæнунмæ, уой дæр зонгæй, лæдæргæй, аци незихатт ке æфтуиуй адæймаги комитулфи хæццæ, хæстæг æмбæлдæй, къох райстæй.

    Æрхæсдзæнæн уæхæн дæнцæг мæхецæй. Мардмæ цæугæй, хестæр силгоймаг уогæй къуари астæу, аллихатт дæр тургъæмæ бацæуни агъоммæ фæсседун мæ къуармæ, цæмæй фиццагидæр бакæнæн хе гъæуай кæнæн фæрæзнитæ (маскъитæ), иннемæй хъуритæ кæнунмæ куд маке бацæуа зиангунтæмæ. Гъе, фал, кæсæ æма ниррæнгъæ унцæ адæм ради (очередти) хеуæнттæмæ хъури кæнунмæ, кæд уони дæр нæ фæффæндуй аци «цæфсгæ рæстæги» адæми хæстæг æмбæлд, уæддæр.

    Нæ зонун, кæмæ куд фæккæсдзæнæй мæ уацхъуди гъуди, фал махæй гъæуама æхемæ алкедæр райса ихæс æ байвæрд бахæссун незихатти нихмæ тохи – берæ адæми æмбурдтæ – кафетæ, рестарантæ, фæлхасадæ берæ кæми цæуй, еци центртæмæ нæ цæун.  Æнæ цæуæн ку нæ уа, уæдта пайда кæнун хе гъæуай кæнæн фæрæзнитæй. Иннемæй, ниууадзун и хъуритæ кæнун гъæунги рамбæлгæй, мардмæ, е хуарздзийнади хабармæ бацæугæй. Устур курдиадæ мæмæ ес тæксити фирмити разамонгутæмæ, цæмæй еунæг таксист дæр ма уадзонцæ кустмæ æнæ маскъитæ æма антисептиктæй æма си æгас кусти рæстæги дæр пайда кæнонцæ. Абони е дæр конд нæ цæуй, кæд гъуддаг æнæмæнгæ кæнгæ æй, уæддæр. Бакосун гъæуй уобæл барадон оргæни разамонæги.

   Æнæ зунд нин нæй айрæгити нæхе райони медæгæ киндзæхунди рæстæги еунæг адæймаг цæйбæрцæ æма цал адæймагебæл нийгъанста нези хатт, ци зæрантæ æрхаста æ фæстеуæг. Нæ нæмæ гъаруй, хумæтæги къохистæй дæр ке бафтуйдзæнæй нез, е дæр. Арæх фегъосун фенгъезуй нæлгоймæгтæй: «Бæргæ мæ нæ фæффæндуй къох райсун нури тæссаг рæстæги, фал нæлгоймаги къох нæ райсун, æ къох дæмæ бадаргъ кæнгæй,  æфхуæрдбæл нимад цæуй мах минталитетмæ гæсгæ». Уæхæн уавæри фенгъезуй хатир ракорун, иссерун ездон дзурдтæ, уавæр тæссаг ке æй, уой туххæй.

    Аци темæбæл æнгъезуй берæ дзорун, берæ дæнцæгтæ хæссун дæр. Зæгъдзинан уой дæр, æма на республики сæргълæууæг Сергей Меняйло 26 октябряй 7 ноябрьмæ анæкосгæ бæнттæ хумæтæги нæ исфедар кодта æ указæй. Е адæнбæл сагæс кæнуй, цæмæй минкъийдæр сæйонцæ, кæрæдзей багъæуай кæнонцæ аци незæй, хæдзарæй æндæмæ уæлдай хатт нæ цæугæй. Еци уагæвæрдтитæ ни алке бон дæр æй æнхæст кæнун. Гъæуй нæ, æнæмæнгæ, цийфæндий аргъæй дæр еумæйагæй бакосун æма нæ байвæрд бахæссун, кæд берæ гъуддæгтæ махæй кæнгæ нæ ΄нцæ, уæддæр еу микъий процент дæр нæ еумæйаг знаг – фуднез коронавирусбæл фæууæлахези гъуддаги. Æма байархайæн еумæйагæй!

                                                                          Чихтисти Р.

   Память

 Раньше мальчики взрослели быстрее, сами условия жизни влияли на этот феномен. Они активно включались в мужские работы по хозяйству, становились самостоятельными и ответственными. Резкий переход в психологии ребят произошел с началом Великой Отечественной войны, они грезили с оружием в руках встать на защиту своей страны. И не удивительно, что так настойчиво умолял военкома отправить его в действующую армию 13-летний Мухарбек Кульчиев, свое желание быть в рядах защитников аргументировал тем, что его старшие братья громят на передовой немецких фашистов. Но подросток натыкался на один и тот же ответ: «Немного еще подрасти и окрепни, тогда и призовем тебя в армию».

   Из четырех сыновей Дзанкалица Дзахоевича и Салимат Бузаровны  Кульчиевых родители на фронт благословили троих старших: Агку, Муса и Иса (последние двое так и не вернулись домой, сгинули в пекле войны, даже не известно, где нашли свой вечный покой). Но до ребят, родившихся в 1929 году, очередь призыва не дошла. За короткое пребывание в немецкой оккупации Мухарбек до того возненавидел немцев, что родители опасались его горячности, прятали его подальше от беды. После изгнания немецко-фашистских захватчиков из Хазнидона он добровольно вызвался помогать тем, кто разминировал колхозные поля, собирал трупы красноармейцев в братскую могилу. И, конечно, помогал родителям по дому, заготавливал дрова и сено на зиму.

  Упорно закалял тело и дух, готовил себя к службе в армии, одним из первых среди сверстников стал обладателем золотого значка «Ворошиловский стрелок». По всем школьным предметам имел похвальные показатели. Особенно преуспел в физической подготовке. Поступил в двухгодичный Кабардино-Балкарский педагогический институт, по завершении учебы был направлен учителем математики и физики 5-7 классов Сармаковской семилетней школы № 8 КБР. Оттуда он был призван в Красную Армию.

Начал службу в городе - герое Севастополе, отобрали его в строевую часть, пригодился его каллиграфический почерк, определили писарем штаба.  Солдат с высшей педагогической подготовкой, широким кругозором и активной жизненной позицией обратил на себя внимание командно-начальствующего состава, и по рекомендации политотдела поступил в Ленинградское Военно-морское политическое училище. В учебе проявил рвение и старание, блестяще окончил училище по первому разряду, и по выпуску получил офицерское звание «Старший лейтенант».

 За более чем четверть века службы на должности политического работника он прошел ряд ступеней.  Начинал с должности секретаря комсомольской  организации отдельной части, был начальником солдатского клуба и завершил службу в должности заместителя командира отдельного дивизиона по политической части. За более чем четверть века добросовестной службы он зарекомендовал себя как истинный патриот Родины. За отличное выполнение служебных обязанностей майор Мухарбек Кульчиев был удостоен государственными наградами: «За боевые заслуги», «За безупречную службу в Вооруженных Силах СССР» 1, 2 и 3 степеней, «За воинскую доблесть в ознаменование 100 – летия со дня рождения Владимира Ильича Ленина», «Ветеран Вооруженных Сил» и другими.

 Мухарбек Дзанкалицевич был женат на Азе Тулатовой, воспитывали сына и дочь.  В начале 80-х годов прошлого века майор Кульчиев вышел в отставку. Но продолжал работать, в труде на гражданке показал себя, как и в армии, серьезным и ответственным человеком. Он ушел из жизни рано, в 52 года, но о себе оставил добрые воспоминания.

Майран Бетрозов