Хуæнхбæсти ковæндæнттæ

Ковæндонæ æй гъæуи буни, Ирæфи дони уордæг (тъæпæн æрдози) тæгæр бæласи рази. Хонунцæ ма’й Сæрхезæг – Идауæг дæр. Идауæги бæрæгбон фæууй июли мæйи – хуцаубони. Кувдмæ ци æртæ хæдзари фæцæттæ кæнунцæ, етæ бæрæгбонмæ къосбарæй (хæдзаргай) æмбурдгонд хуарæй исфицунцæ бæгæни æма рауадзунцæ арахъ. Идауæгæн нивондæн æрхæссунцæ гал.

Бæрæгбони ковуйнаг фингитæ фæуунцæ хуæруйнаг æма ниуæзтæй парахат. Кувди бони халæй бæрæггонд æрцæунцæ, анзи фæсте кувдмæ бацæттæ кæнуни æгъдау ци æртæ хæдзари

æнхæст кæндзæнæнцæ, етæ.

Æ кувди бони Идауæгæй корунцæ, цæмæй гъæуæн тухгæнæг ма уа, адæн сæрæгас, æнæнез æма æвидбилиз куд уонцæ, уой. Абони дæр иронх нæма æй, уæдта си иронх уогæ дæр нæ уодзæй гъæуи адæмæй, фиддæлти таурæхъмæ гæсгæ сæ се’дауæг емини дзамани ци устур бæллахæй багъæуай кодта, е. Кæддæр, дан, еминæ лæги хузи Устур – Дигорæмæ цæугæй, фембалдæй Устур

– Дигойраг Хайманти Гимибæл. Фæндаггон лæгтæ, куд æмбæлуй, уотæ кæрæдземæн

салам равардтонцæ. Хаймани - фурт иуазæгæн æхе ку бамудта, уæд ин е ба загъта, æз ба, дан, сумахмæ ку цæун, зæгъгæ. Æма ин уæд Гими ба загъта: «Цо нæхемæ, ес нæмæ, ка дæ байуазæг кæна æма дин къæбæр, цæнхæ ка радта, уæхæнттæ».

Рафæндараст гæнгæй кæрæдзей, Хаймани - фурт æнахур иуазæгбæл фæггурусхæ æй – а, дан, махæн фидбилизæй фæстæмæ хуæрзæггаг нæй. Æма фæстæмæ хæстæгдæр къахвæндагбæл иуазæгæй фæрраздæр æй, радзурдта бийнонтæн, надбæл еминæ лæги хузи ке фæууидта, уой, æма сæмæ иуазæгуати ке ‘рбацудæй. Æнгон нихгæнун кодта дуæрттæ æма къæрæзгитæ. Бийнонтæн ба загъта: «Маймаетæ дæр иуазæг ма ‘рбауадзетæ медæмæ».

Бийнонти гъуддæгтæн неци зонгæй, хæдзари хецаумæ уайсадгæ киндзæ иуазæги æрбахуастмæ

дуар бакодта. Гъеууотемæй еминæ Гимий хæдзари исмедæг æй. Бийнонтæ уайтагъддæр фендæбилæ’нцæ хæдзарæй. Гими ба, ниффæдес гæнгæй æ гъæлæсидзаг, хабар фегъосун кодта гъæуи цæргутæн. Сæ тухст сахатти тарст адæн нæбал зудтонцæ, - кæци изæдбæл сæхе бафæдзæхсонцæ: Уасгергибæл æви Сæрхезæг – Идауæгбæл? Хестæртæ дæр нæ раззиндтæнцæ æмзунд æма æмвæндæ. Аци гъуддаг ниллух кæнунмæ Къургъости Байтемурхъо бахаста æ

фæндон: фехсæн саздахъæй фат æма кæци изæдмæ хæстæгдæр æрхауа, уобæл нæхе бафæдзæхссинан. Фæдесон кæстæр фæсевæдæй еу саздахъæй фехста. Минкъий рæстæг рацæугæй, фат æрхаудтæй Идауæги ковæндони тæккæ рази. Гъæуи адæн уайтагъддæр æрбамбурд æнцæ Идауæги ковæндони, Ирæфи дони уордæг. Уæдмæ сæмæ еминæ лæборун райдæдта. Фиццаг сæмæ æрбакалдæй хæрæ мегъи хузæн, фал æй думгæ идард фæххаста. Уой фæсте сæмæ еминæ сирдти (берæгъти) хузæн лæборун райдæдта æма ‘й нур ба куйтæ фæссурдтонцæ.

Æппун фæстаг еминæ мæсуги æртгæнæн – устур нæзи цирагъи къудури хузæн фестадæй æма сæбæл цæфсгæ – цæфсгæ гъæуисæр фахсæй разилдæй. Уæд еци рæстæг Идауæги фатæй устур цæфсгæ къудур æртæ хъуæли фæцæй. Еу хъуæл си фæттахтæй Билæгæрдæмæ, дуккаг – Æхсинттæмæ, æртиккаг – ба дæлæмæ, адæни’рдæмæ тулдæй. Цæфсгæ къудури хъуæл донмæ ку нихъхъæрттæй, уæд æвеппайди Ирæфи дон райвулдæй. Ивулд дони сæрти нæ басхъеугæй, содзгæ къудур ниххустæй. (Æрæги дæр ма каргун адæмæй, сугъд къудур ка фæууидта, уæхæнттæ адтæй). Гъеууотемæй бабæй гъæуи адæн фидбилизæй фæййервазтæнцæ.

Аци таурæхъбæл дузæрдуг ка кæнуй, уонæн ба абони бæлвурдæй нæ бон зæгъун æй уой, æма Устур – Дигори цæргутæй неке рамардæй емини дзамани. Гъæуи нæййес, иннæ гъæути мæрдтæн еци дзамани ци обæйттæ арæзт цудæй, уæхæнттæ дæр. Уæдæй абони уæнгæ Устур – Дигори цæргутæ алли анз дæр бæрæг кæнунцæ идауæги ковæндони рази, емини дзамани гъæуи адæн ци бæнттæ рарвистонцæ, уони. Хонунцæ сæ Фацбадæнтæ.

Мæнмæ гæсгæ аци бæнттæ хундтæнцæ Фатбадæнтæ (саздахъи фати ‘рхаудмæ гæсгæ), фал рæстæг æма æнахургонд адæни лазæй дзурди еу хъæбæр къуру дамгъа «Т» æййивд æрцудæй æхехузæн дамгъа «Ц» - æй, æма уотемæй Фатбадæнтæй рауадæй Фацбадæнтæ.

Тамати Таймураз

Август устали не знает.

Заглянув во все сады,

Он в корзинки собирает

Золотистые плоды.

Груши, яблоки, малину,

Наклоняя ветки, рвет

И в бочонки и кувшины

Льет густой душистый мед.

Август — последний летний месяц. Красное лето идет на убыль. Дни становятся короче. Солнышко еще ласкает своими теплыми лучами, но в полдень поднимается уже не так высоко. Дожди в августе не редкость.

Август — самый щедрый, богатый месяц в году: в садах созревают яблоки, груши, сливы, в огородах — морковь, свекла, лук, в полях наливаются спелостью колосья ржи и пшеницы. А как хорошо в лесу! Тепло и сухо, много грибов, ягод и орехов. Поэтому и зовут август в народе «хлебосолом».

Август — праздник жатвы. Убирают с полей рожь, пшеницу, овес.

В конце августа появляются на деревьях первые желтые листочки — приметы ранней осени, а на солнце поблескивают легкие серебряные нити паутины.

 

 В зале администрации местного самоуправления Ирафского района состоялось очередное заседание районного Совета общественного движения "Аланты Ныхас". Ранее оно было известно как "Стыр Ныхас" ("Высший совет осетин").

 В заседании участвовали и.о. главы муниципального образования Ирафский район Сослан Макоев, заместитель главы администрации местного самоуправления Алан Соскиев, а также главы администраций сельских поселений района.

 Повестка дня включала несколько вопросов. Основными вопросами стали утверждение плана работы районного Совета "Аланты Ныхас" Ирафский район на 2025 год и избрание составов комиссий по направлениям деятельности движения.

Основным докладчиком по всем пунктам повестки выступил председатель райсовета "Аланты Ныхас" Агубе Гацалов. В ходе обсуждения представленных вопросов свои мнения высказали глава Чиколинского сельского поселения Гасанов Мурат, Александр Макоев, Тазрет Хасцаев, Валерий Хидиров, Мурат Нигкоев. Итоги заседания подвел и.о. главы Ирафского муниципального района Макоев Сослан. После рассмотрения деловых предложений по всем пунктам повестки дня были приняты соответствующие постановления.

В завершение заседания Сослан Макоев от имени ЦК КПРФ наградил памятной медалью «80 лет Великой Победы» Тазрета Хасцаева, Бориса Цомаева и Маирбека Тавказахова.

Заседание районного Совета "Аланты Ныхас" утвердило план работы организации на следующий год и сформировало комиссии по основным направлениям деятельности. Это создало необходимую основу для практической реализации задач движения, направленных на поддержку осетинской культуры и языка. Теперь главное — наполнить утвержденные планы конкретными делами.

Алан Бесолов

Фæлгонцадæ

 Царди фæззелæнтæ авд авди æнцæ. Сæ еугурей фур уагбæл рахæссун зæнхон адæймагæн æвæдзи зин æй. Фал цæстæй ке уинæн æма иуæнгти хъаурæй еуварс кæнунгъон ке ан, еци æведауцæ гъуддæгтæ ба гъæуама нæ сæрмæ ма хæссæн.

Бустæги нæ еумæйаг цæрæнуати кæдзосдзийнадæмæ хаст ку цæуонцæ, уæд. Фæндуй мæ, газеткæсæг, цæмæй, гъæунгæмæ рацæугæй, рафæлгæсай æма дæхецæн фæббæрæг кæнай, фалæмбулайтæ ци уавæри æнцæ, уой. Зонун æй, берæ хæдзæртти фæлдзостæ уодзæнæнцæ пуруса, е æндæр хæмпæлгæрдæгæй идзаг.

Надгæрæнттæ дæр уотæ. Уотемæй ба, Хуцауи фæрци, еци хæдзæрттæн сæ фулдæр æдзæрæг нæ’нцæ, ес си нæлгоймаг адæм дæр, кæцити бон æй цæвæг райсун æма горенрæбунтæ, надгæрæнттæ хъамилæй æркæдзос кæнун.

Гъæуæн æ федауцæ æ гъæунгтæ æнцæ, æма ни гъæуама алке дæр сагъæс кæна, æндæр синхæй, æндæр рауæнæй еске ку æрцæуа, уæд ци фæууиндзæй рæсугъдæн мах зилди, зæгъгæ. Фал а-фæстæг рæстæги беретæ уæхæнттæбæл мæтæ кæнунæй сæхецæн зин нæбал кæнунцæ. Уомæн æма сæ фиййæй, уома – сæ колдуарæй, идарддæр нæ инунцæ. Уотæ сæмæ кæсуй, сæ хæдзæртти рæбунти кæдзосдзийнадæ уони цæсгонæй нæ цæуй, зæгъгæ, фал рæдуйунцæ. Уæхæнттæ мæмæ гъонцъири хузæн фæккæсунцæ: æхе куд нилхъевуй æ цæрæнуати, æма æй тæркъæвда е карз хор куд нæ хъор кæнунцæ. Нæ сæ уинуй, нæ сæ игъосуй, уотемæй дæр ин хуарз æй. Дуйне ку æрсабур уй, уæдтæ рабуруй рохсмæ, æ «уосонгæ» æ рагъи бакæнуй, æма æнæмæтæй цæуй, æхуæдæг дæр нæ зонгæй, кумæ, уой.

Зæгъай мин, газеткæсæг, кумæ æрцæудзинан мах ба, зийнади фæрци нæ фалдзостæ пуруса, синдзæ, амбрози, иннæ уæхæн хæмпæлгæрдæги буни ку фæууонцæ, уæд? Нæлгоймаг хунгæй, æнгъезуй уæхæн уавæрмæ кудфæндий цæстингас дарун? Кадгиндæр æма пайдадæр нæ уодзæнæй иуæнгтæ райвазун æма хъамил æркæрдун, цæмæй ди синхæнттæ дæр арфиагæй байзайонцæ, гъæунгæ дæр ди «фæббоз» уа? Абони биццеу æ фиди косгæ ку нæ уинæ, фæлгонцæдæбæл архайгæ, уæд исон е дæр уой ку фæнздзæнæй, æма уæд цума кæмæ кæсдзæнæй нæ цæрæнуæтти фалдзости бакаст гъæугæ уавæри даруни гъуддаг? Еске ихуæрсдзинан нæ рæзтæ æфснайунмæ? Уогæ, райдæдтан ихуæрсун дæр, сæуæнгæ ма уæлмæрдти дæр нин нæ хеуæнтти циртитæ гъуд кæнунцæ ихуæрст адæн æхцабæл. Нæ царди «нæуæгдзийнæдтæн» е сæ еу. Уой ба нæ лæдæрæн, æма уотæгай, нæ национ менталитет ке хонæн, нæ реугудур карз хуайгæй, е исæфгæ ке кæнуй, исони бони ба нин устур мæстаг ке уодзæнæй.

Е – гъо, фал гъæйдæ бахатæн нæ дустæ, æма æркæдзос кæнæн нæ гъæунгтæ, уой фæсте ба мабал бауадзæн уæхæн уавæр исæвзурун. Уотæ нин федауцæ æма æнцондæр уодзæнæй, æрцæуæг адæми рази дæр æнæфсæрмæ уодзинан.

Айтекти А.